Mert Bulan

Türkiye’deki vergiler ve bu vergilerin oranları

| okuma süresi: 2 dk

Para kazanıyorsunuz ya da para harcıyorsunuz. Peki devlet bu işlemler için sizden ne kadar pay alıyor?

2015 yılında devletin bütçe gelirinin 452 milyar TL olduğunu ve bunun 390 milyar TL’sinin vergilerden karşılandığını görünce geçirdiğim bir şoktan sonra vergi türlerini ve vergilerin oranlarını araştırmak istedim. Bunun sonucunda karşıma şu vergi türleri çıktı: Katma Değer Vergisi (KDV), Özel Tüketim Vergisi (ÖTV), Gelir Vergisi, Özel İletişim Vergisi (ÖİV) ve Motorlu Taşıt Vergisi.

Gelir Vergisi adından anlaşılacağı üzere elde ettiğiniz gelir sonucunda devlete ödediğiniz vergi. Aslında sonucunda ve ödediğiniz demek biraz yanlış olur çünkü bu vergi otomatik olarak ödeniyor. Yani siz maaşınızı alıp daha sonra belirlenen oranda gidip bu vergiyi ödemiyorsunuz. Maaşınız eline geçmeden bu vergi ödenmiş oluyor. Dolayısıyla vergi verdiğinizi tam olarak fark etmiyorsunuz. Gelir Vergisi oranları elde ettiğiniz gelire göre değişiyor. Kazancınız;

  • 12 bin TL’nin altında ise %15
  • 12 bin TL ile 29 bin TL arasında ise %20
  • 29 bin TL ile 106 bin TL arasında ise %27
  • 106 bin TL ve üstü ise %35

oranlarında vergi ödüyorsunuz. Bu vergileri öderken bir kısmı için belirli bir miktar ödüyorsunuz kalanı için o oran uygulanıyor. Örneğin 48 bin TL geliriniz varsa bunun 29 bin TL’si için 5.200 TL ödeyip kalan kısmı için %27 vergi ödüyorsunuz. Biraz karışık olduğundan çok fazla detaya girmeyeceğim.

Gelir Vergisi dışında olan vergiler ise yaptığınız harcamalar sonucunda ödediğiniz vergiler oluyor. Bunlardan en çok bilineni Katma Değer Vergisi. KDV oranları kabaca şu şekilde oluyor:

  • Ekmek ve unlu mamüller için %1
  • Yiyecek, içececek, kitap vb. temel ihtiyaçlar için %8
  • Geriye kalanlar için %18

Özel Tüketim Vergisi ise başta taşıtlar olmak üzere, alkollü ve tütünlü ürünler ve belirli lüks ürünlerden alınıyor. Motor hacmine göre araçlardan %45 ile %145 arasında vergi alınıyor. (Elektrikli araçlarda bu oranlar %3 ile %15 arasında) Aracınızı çalıştırmanız için gerekli olan benzini alıyorken litre başına 2,17 TL vergi ödüyorsunuz.

Motorlu Taşıt Vergisi ise sahip olduğunuz araba için her yıl ödediğiniz vergi. Bu da yine motor hacmine göre değişiyor. Aracınız 1.300 m3’ten düşük hacimli ise 66 TL, bu hacimden yüksek ise 997 TL ile 22.716 TL arasında motor hacmine bağlı olarak vergi ödüyorsunuz.

Özel İletişim Vergisi ise telefon görüşmeleriniz ve internet kullanımlarınızdan alınan vergi. Telefon görüşmeleriniz için %25 vergi öderken, internet kullanımınız için %5 vergi ödüyorsunuz.

Bu kadar çok vergi alınıyorken çoğu kişinin durumu fark edememesinin ya da durumdan şikayetçi olmamasının nedeni vergilerin sürekli alışverişlere dahil olarak gösterilmesi. Yani siz ay sonunda maaşınızı aldığınızda elinize geçen paraya bakıyorsunuz. Hatta işverenle işin başlangıcında net mi brüt mü maaş teklif ettiğini soruyorsunuz. Dolayısıyla siz gelirinizden ne kadar vergi ödediğinizi fark etmiyorsunuz. Aslında işveren size paranızın brüt halini verse ve siz gidip kendi gelir verginizi ödeseniz bunun nasıl bir soygun olduğunu görebilirsiniz. Diğer taraftan bu ülkede araç sahibi olursanız inanılmaz bir vergiyle karşı karşıya kalırsınız. Bazı durumlarda kendinize bir araba alıyorken bir tane de devlete alırsınız. Dolayısıyla bu ülkede araç alınmasını mantıklı bir davranış olarak görmüyorum. Tabii aldığınız araç elektrikli ise durum çok farklı oluyor.

KDV kısmında da yine benzer şey oluyor. Siz bir şey alırken size 5 TL deniyor siz de ödeyip alıyorsunuz. Halbuki siz o an KDV de ödediniz. Yine benzer şekilde kişinin ay boyunca yaptığı alışveriş hesaplanıp kişi bizzat kendisi aldığı şeylerin KDV’sini ödese yine ne kadar çok vergi ödediğinizi görürdünüz. Benzer şekilde  Özel İletişim Vergisi de aynı mantıkla oluyor. Faturanızı ödüyorsunuz ama aslında onun içinde vergisini de ödüyorsunuz.

Bu vergiler içerisinde en net fark edilen ise Motorlu Taşıt Vergisi. Çünkü gidip direk siz verginizi ödüyorsunuz haliyle cebinizden ne kadar çıktığını net bir şekilde görebiliyorsunuz.

Ben yukarıdaki oranları bulabilmek için çok fazla zaman harcadım. Çünkü bu oranların net ve güncel bir şekilde yer aldığı bir yer yok. Dolayısıyla yukarıda yazdığım rakamların bir kısmı yanlış olabilir. Sanırım bu oranların çok net bir şekilde paylaşılmamasının nedeni insanların durumu fark etmesinin önüne geçmek.

Bu vergi oranlarını öğrendikten sonra acaba devlet bu oranlarla ne kadar gelir elde ediyormuş diye bakayım dedim ve karşıma çıkan tabloyu şu şekilde bir grafik haline getirdim:

2016-butce-vergi-gelirleri

© 2017 by Mert Bulan. Tüm hakları saklıdır. Kaynak gösterilmeden yazılar kopyalanamaz.